Uit: Het Magazine 

STEUNPUNT BIJ KLEIN EN GROOT LEED

‘ONDERZOEK KAN HEEL CONFRONTEREND ZIJN’

‘Een ongeval aan boord heeft een enorme impact. En niet alleen voor degene die het overkomt’, zegt Lilian van Hiele van Steunpunt Binnenvaart. ‘Er zijn vrouwen, maar ook mannen, die na een aanvaring niet meer durven varen. Wat dacht je van mensen die na een ongeluk met een draad een collega tevergeefs hebben gereanimeerd? Mensen die aan de dood zijn ontsnapt? Of die het ongeval hebben veroorzaakt? Een ongeluk gebeurt vaak in een fractie van een seconde. Je kunt het niet terugdraaien en je zult, hoe moeilijk dat ook is, toch verder moeten met je leven.’

Het Steunpunt stond de afgelopen jaren tientallen mensen bij in klein en groter leed. Vrouwen van wie de man voor hun ogen verdronk, schippers van wie de matroos overboord viel. ‘De complete chaos en verbijstering als mensen na een brand of nadat hun schip is gezonken, echt alles kwijt zijn’, zegt Van Hiele. ‘Maar ook echtparen die moesten stoppen met varen nadat de man in het ruim was gevallen. In alle gevallen luisteren we, helpen we en denken we mee met alles wat moet worden gedaan en geregeld. Dat kan rouwverwerking zijn, psychische hulp, maar ook hele praktische zaken. Een ligplaats, contact met de bank, de verzekering, het uitzoeken van de papieren, een huis zoeken, eventueel een uitkering regelen.’

‘Mensen worden na een ongeval vaak door politie, Rijkswaterstaat, de verzekering of via via naar ons doorverwezen. Een enkele keer bellen we zelf, omdat we inmiddels weten dat mensen het fijn vinden hun verhaal kwijt te kunnen aan iemand die de situatie begrijpt en hun taal spreekt. We adviseren vaak het verhaal op te schrijven, desnoods de gebeurtenissen kort onder elkaar, zodat er een eerste ordening komt en je er een beetje grip op krijgt. Als mensen dat niet kunnen, zetten wij het op papier. Met alle details kan dat vaak gelijk ook de verklaring voor de politie of de verzekering zijn’, legt Van Hiele uit. ‘Als kinderen nare dingen hebben meegemaakt, helpt het ze die te laten tekenen en dóór te vragen. Als ze wat ouder zijn kan dat een stripverhaal zijn, met steeds meer details. Want die moeten er toch uit.’ 

Onderzoek

‘Wat veel mensen zich niet realiseren is, dat politie of Arbeidsinspectie na een ernstig ongeval vaak een onderzoek instellen. Dat kan heel confronterend zijn, maar probeer rustig en vriendelijk te blijven. Veel verzekeraars adviseren overigens hen dan eerst even te bellen.’
Van Hiele herinnert zich het meisje dat al spelend overboord was gevallen en met loeiende sirenes naar het ziekenhuis werd gebracht. ‘Ze werd op het nippertje gered. Het ziekenhuis is in zo’n geval verplicht Jeugdzorg in te schakelen om te bepalen of de situatie thuis “veilig genoeg” is. Jeugdzorg snapt vaak weinig van het leven aan boord. Gelukkig hadden wij al contact met de ouders en belde het ziekenhuis ons met de vraag of het vertrouwd was het meisje naar boord te laten gaan. Het verzocht ons ook de nazorg over te nemen. 

Dat grote schip...

‘Ook een aanvaring met recreatievaart leidt vaak tot enorme commotie. De buitenwereld wijst gelijk met de vinger. Dat grote schip had… Wij weten dat schippers vaak met het zweet in hun handen zitten om in de gaten te houden waar al die bootjes zitten en wat ze doen. Het is de nachtmerrie van iedere schipper dat zoiets je overkomt!
‘Ik zag, terwijl we zelf aan het zeilen waren, hoe een zeilboot met vier meisjes op het PM-kanaal verlijerde en onder een leeg binnenschip kwam. Ik kan het gekraak bij wijze van spreken nog horen. Als je het commentaar op de marifoon had gehoord! Gelukkig kon ik die schipper snel melden dat ze het alle vier hadden overleefd. Die man kon er niks aan doen, maar heeft heel wat nachten wakker gelegen.’

‘Het scheelt voor de verwerking enorm hoe je omgeving, de hulpverleners, je verzekering, familie, kennissen en omstanders ermee omgaan’, zegt Van Hiele. ‘Bij een dodelijk ongeval met recreatievaart hebben we destijds contact gezocht met de burgemeester, die alle hulpverleners en omstanders had uitgenodigd voor een bijeenkomst. “Mag de schipper ook komen?” hebben we gevraagd. “Hij kon er namelijk helemaal niets aan doen. Dat bootje stak zomaar, vlak voor zijn kop over. Die man is er kapot van”. Die burgemeester heeft de betrokken schipper gelijk gebeld. De schipper ging naar die bijeenkomst, waar de burgemeester het ongeluk vergeleek met een treinmachinist, die opeens een auto op de spoorwegovergang ziet staan. Dat begrip, die erkenning, heeft de schipper en alle familieleden die aan boord waren enorm geholpen.‘

Verwerken

Hoe ‘verwerk’ je zo’n ongeval? ‘Het woord zegt het al, verwerken. Bezig zijn. Het opschrijven, iets met je handen doen. Boenen, lopen, fietsen en er over blijven praten. Want je moet er doorheen, anders is er grote kans dat je er later veel last van krijgt’, zegt Van Hiele.
‘Al verwerkt iedereen zoiets op zijn eigen manier. Dat kan vaak weer tot spanningen leiden, doordat de één niet begrijpt waarom de ander bepaalde dingen doet of juist niet doet. Veel vrouwen willen erover blijven praten, veel mannen vinden het op een gegeven moment wel genoeg en zijn het “gezeur” zat. Of andersom. ‘Het rouwproces na een sterfgeval duurt uiteraard langer, maar als mensen na een ongeval na een maand of drie nog steeds slecht slapen en nachtmerries hebben, adviseren we via de huisarts professionele hulp te zoeken.
Een vrij nieuwe en bijzondere methode is EMDR, waarbij nare ervaringen in een paar sessies op een bijzondere manier worden verwerkt. Ideaal voor schippers! En ja, dat kan juist ook nog bij oud verdriet.’

Oude stenen

‘Ik merkte bij een presentatie over het Steunpunt bij de Vibia, dat enkele vrouwen in tranen de zaal uitliepen. Na afloop bleek dat te maken te hebben met ongelukken van járen geleden. Alle details kwamen weer boven. Er zijn mensen die nog steeds moeite hebben om langs een bepaalde plek te varen, of die járen nadat de stuurhut er is afgevaren, nog steeds schrikken bij elk hard geluid. Mensen die er nog steeds last van hebben, dat ze na een ongeval niet hebben gedaan wat ze wellicht hadden kunnen of moeten doen. Of omdat wat ze deden mislukte. Ik wil niet te soft overkomen en niemand een trauma aanpraten, maar bel ons, praat erover, schrijf het op als je bij wijze van spreken nog steeds met een steen in je lijf loopt. Het is erg genoeg dat je een traumatische gebeurtenis hebt meegemaakt, maar het is zonde daar de rest van je leven onnodig veel last van te hebben.’